Cuốn sách “Sunday Times – Giải Tỏa Mâu Thuẫn Và Stress” (tên gốc: How to Deal with Stress) nằm trong bộ “Creating Success” (Tạo dựng thành công) danh tiếng, do Nhà xuất bản Kogan Page hợp tác với tạp chí Sunday Times biên soạn, và được First News phát hành tại Việt Nam. Dưới đây là bài review chi tiết về nội dung và giá trị của cuốn sách này:
I. Tổng Quan Về Tác Giả & Tác Phẩm
Tác giả: Giáo sư Stephen Palmer & Giáo sư Cary Cooper. Đây là hai chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tâm lý học quản lý, sức khỏe nghề nghiệp và quản trị căng thẳng.
Mục tiêu cốt lõi: Cuốn sách được biên soạn giúp người đọc tự trang bị kỹ năng “bác sĩ tâm lý cho chính mình”. Thay vì đưa ra những lời khuyên sáo rỗng, sách cung cấp công cụ để bạn nhận diện, phân tích và tự xây dựng chiến lược đối phó với áp lực trong cuộc sống thường nhật và môi trường công sở.
Link đọc sách online ở cuối bài
II. Cấu Trúc Nội Dung Cốt Lõi
Cuốn sách khá mỏng (khoảng 144 trang) nhưng được cô đọng súc tích thành 8 chương, đi theo lộ trình từ nhận thức đến hành động.
1. Giai đoạn Chẩn bệnh: Hiểu và Nhận diện (Chương 1 & 2)
Hiểu về Stress (Chương 1): Tác giả giúp bạn định nghĩa lại stress không chỉ là cảm giác mệt mỏi mà là một phản ứng sinh học và tâm lý. Sách liệt kê các dấu hiệu nhận biết sớm: từ sự căng thẳng, bực bội, cáu gắt, chán nản cho đến việc mất khả năng tập trung hay trì hoãn công việc.
Tiến trình phát triển (Chương 2): Phân tích cơ chế “tại sao chúng ta bị stress?”. Stress không xuất hiện ngay lập tức mà tích tụ qua các thói quen xấu và áp lực không được giải tỏa kịp thời.
2. Giai đoạn Trị liệu: Tam giác vàng “Suy nghĩ – Hình ảnh – Hành vi” (Chương 3, 4, 5)
Đây là phần trọng tâm nhất của sách, áp dụng các nguyên lý của Liệu pháp Nhận thức Hành vi (CBT):
Thay đổi suy nghĩ (Chương 3): Stress thường bắt nguồn từ cách chúng ta nhìn nhận vấn đề (tư duy tiêu cực, thiếu tự tin, hay tự dằn vặt bản thân) chứ không phải do chính vấn đề đó. Chương này hướng dẫn cách “cài đặt lại” tư duy.
Thay đổi hình ảnh (Chương 4): Hướng dẫn kỹ thuật hình dung (visualization) để thư giãn tâm trí, thay thế những hình ảnh lo âu bằng sự bình tĩnh.
Thay đổi hành vi (Chương 5): Điều chỉnh các phản ứng của cơ thể và hành động cụ thể khi đối mặt với tác nhân gây stress.
3. Giai đoạn Củng cố: Thể chất và Môi trường (Chương 6 & 7)
Tăng cường thể chất (Chương 6): Mối liên hệ mật thiết giữa sức khỏe cơ thể và tinh thần. Tác giả đưa ra lời khuyên về tập luyện và lối sống để cơ thể có đủ “sức đề kháng” trước áp lực.
Stress trong công việc (Chương 7): Vì nằm trong bộ sách Creating Success dành cho người đi làm và quản lý, chương này đi sâu vào các mâu thuẫn đặc thù nơi công sở: áp lực doanh số, deadline, quan hệ đồng nghiệp và cách xử lý chúng.
4. Giai đoạn Hành động: Kế hoạch thực tế (Chương 8)
Lập kế hoạch hành động (Chương 8): Tổng hợp lại các kỹ năng để xây dựng một “chiến lược cá nhân” nhằm loại bỏ stress dài hạn.
III. Đánh Giá Về Các Tranh Cãi Xung Quanh Sách
Khác với những đầu sách y học gây tranh cãi gay gắt (như Thoát Khỏi Ung Thư), cuốn “Sunday Times – Giải Tỏa Mâu Thuẫn Và Stress” ít gặp phải các phản bác về mặt chuyên môn y khoa. Tuy nhiên, vẫn có những giới hạn và lưu ý đặc thù mà độc giả cần biết để sử dụng sách hiệu quả, tránh kỳ vọng sai lệch.
1. Ranh giới giữa “Tự chữa lành” và “Trị liệu chuyên nghiệp”
Quan điểm của sách: Sách được biên soạn với mục tiêu giúp người đọc “tự trang bị” kỹ năng, tự chẩn đoán và tự trở thành bác sĩ tâm lý cho chính mình thông qua các bảng câu hỏi và bài tập.
Vấn đề tranh luận: Các chuyên gia tâm lý thường cảnh báo rằng sách self-help (tự lực) chỉ hiệu quả với mức độ stress nhẹ hoặc trung bình (do công việc, cuộc sống thường nhật). Đối với các trường hợp trầm cảm lâm sàng, rối loạn lo âu nghiêm trọng hoặc kiệt sức (burnout), việc chỉ dựa vào một cuốn sách thực hành (workbook) mà không có sự can thiệp của bác sĩ có thể khiến người bệnh chủ quan, bỏ lỡ thời gian điều trị vàng hoặc áp dụng sai phương pháp dẫn đến tình trạng tệ hơn.
2. Thiên kiến về “Hiệu suất” (Productivity Bias)
Bối cảnh: Cuốn sách nằm trong bộ Creating Success (Tạo dựng thành công), do NXB Kinh tế Kogan Page phối hợp với tờ báo Sunday Times thực hiện.
Giới hạn: Vì xuất thân từ dòng sách quản trị/kinh doanh, mục tiêu tối thượng của việc giải tỏa stress trong sách thường hướng đến việc khôi phục khả năng làm việc, hoàn thành dự án và thăng tiến. Điều này có thể không phù hợp với những độc giả đang tìm kiếm sự chữa lành tâm hồn thuần túy, tâm linh hoặc muốn thoát ly hoàn toàn khỏi áp lực công việc (work-life balance theo hướng nghỉ ngơi tuyệt đối).
IV. Lưu ý trước khi đọc sách
Đây là sách “Làm”, không phải sách “Đọc”
Tính tương tác: Sách chứa rất nhiều bảng câu hỏi trắc nghiệm, các phần để trống để ghi chú và bài tập thực hành.
Lưu ý: Nếu bạn chỉ đọc lướt qua nội dung từ đầu đến cuối, cuốn sách sẽ gần như vô tác dụng. Giá trị của nó nằm ở việc bạn cầm bút lên, điền vào các bảng đánh giá để tự soi chiếu bản thân. Bạn phải coi nó như một cuốn vở bài tập (workbook) cá nhân.
Đòi hỏi tính kỷ luật cao
Cơ chế: Sách cung cấp công cụ (thay đổi suy nghĩ, hình ảnh, hành vi) nhưng không thể ép bạn thực hiện. Tác giả nhấn mạnh: “Càng thường xuyên thực hành, bạn càng có cơ hội tận hưởng một cuộc sống an vui”.
Lưu ý: Các phương pháp như thay đổi tư duy (Cognitive Reframing) hay hình dung (Visualization) đòi hỏi sự lặp lại liên tục trong nhiều tuần. Nếu chỉ áp dụng 1-2 lần khi thấy căng thẳng, hiệu quả sẽ không bền vững.
Đối tượng phù hợp nhất
Nên đọc: Nhân viên văn phòng, quản lý, người làm kinh doanh đang gặp áp lực deadline, doanh số hoặc mâu thuẫn đồng nghiệp. Những người có dấu hiệu: hay trì hoãn, cáu gắt, mất tập trung, thiếu tự tin.
Cân nhắc: Những người đang gặp sang chấn tâm lý lớn (trauma), mất mát người thân hoặc các bệnh lý tâm thần cần ưu tiên gặp chuyên gia trước khi sử dụng sách như tài liệu hỗ trợ.
Lưu ý: Cuốn sách được xuất bản tại Việt Nam khá lâu (năm 2008). Hiện tại, trên nhiều trang thương mại điện tử và nhà sách, sách thường xuyên ở trạng thái hết hàng hoặc chỉ còn sách cũ. Độc giả có thể cần tìm kiếm tại các thư viện hoặc mua sách cũ/ebook thay vì sách mới.
